Adət-ənənə

Sakura; Yaponiyanın milli çiçəyi

Sakura

gilas

Gilas

albalı

Albalı

Dünyada çox insan albalı nədir bilmir. Onlar, eləcə də, yaponlar gilası tanıyır. Bəli! “Cherry”nin çotto suppay (ちょっと すっぱい – bir az turş) və də azca yastı formada olanı albalıdır. Bunu başqa necə izah etmək olar ki bir yapona?! Necə deyərlər, evdə bişməyib, qonşudan da gəlməyib… Yaponiyada albalı yoxdur. Sakuranbo (さくらんぼ) tərcümədə gilas deməkdir. Sakura (桜 və ya 櫻; さくら) dedikdə isə, bura gavalıkimilər cinsinə (xüsusilə də yapon albalısı (prunus serrulata)) aid bütün ağaclar və kolkimilərin çiçəkləri daxil edilir (Prunus gavalı, şaftalı, gilas, albalı, ərik, badamdan ibarət olan ağac və kolkimilərin cinsidir. Yeməli meyvə yetişən növü prunus avium və prunus cerasus`dur). Sakura adı altında ümumiləşdirilən növ ağaclar adətən ancaq dekorativ bitki kimi istifadə olunur, əksər hallarda məhsul vermir və ya kiçik ölçüdə və yabanı meyvə verir. Bu növ (prunus serrulata) təbii şəkildə Yaponiya, Tayvan, Koreya, Çin, Qərbi Sibir, İran, Pakistan, Hindistan, Kanda, ABŞ da daxil olmaqla, əsasən şimal yarımkürəsinin mülayim iqlim qurşağında yetişir. Xrizanteniumla birgə sakura Yaponiyada milli çiçək hesab olunur.

Yaponiyada albalı çiçəyi müxtəlifdir; burada 200-dən çox çeşid, hibridlər yetişdirilir. Ən ən populyar çeşidi Somei Yoşinodur. Çeşidinin adı Somei kəndindən (indi Tokioda Toşima hissəsi) götürülüb.  Çiçəkləri ağappaq, xüsusilə kök yaxınlığında açıq şəhrayı çaları vardır. Onlar çiçəklənir və yarpaqları çıxmaqdan əvvəl bir həftə içərisində çiçəklərini tökür. Növ 19-cu əsrin sonlarında Edo dövrünün sonu və Meici dövrünün başlanğıcında inkişaf etmişdir.

✾✾✾

Qış sakurası və ya fuyuzakura (Prunus subhirtella autumnalis) payızda çiçəklənməyə başlayır və qış müddətində çiçəklənməyə davam edir. Edohiqanzakura, Tokio Hiqan çiçəyi (Prunus incisa) və mamezakura (Prunus pendula) arasında çarpaz olduğu deyilir.

Digər təsnifatlara yamazakura, yaezakura və şidarezakura daxildir. Yaezakuranın zəngin çəhrayı, qalın ləçəkli böyük çiçəklər var. Şidarezakura ya da ağlayan albalı çiçəyinin budaqları aşağı enib və çiçəkləri sallanaraq ağlayan söyütlərə bənzəyir.

Rəmzi mənası

Albalı rəngi Yaponiyada buludları simvolizə edir. Buna səbəb albalı çiçəklərinin eyni vaxtda kütləvi şəkildə çiçəkləməsidir. Həmçinin, buddizmin təsiri ilə assossasiya olunan Yaponiya mədəni adətlərinin bir aspekti kimi metoforik şəkildə həyatın müddətli təbiətini  ifadə edir və mono no avare (物の哀れ – geçici, qısamüddətli) anlayışını təcəssüm etdirir. Mono no avare ilə sakuranın əlaqəsi XVIII əsrə gedib çıxır, alim Motoori Norinaqanın adı ilə bağlıdır. Anilik, qeyri-adi incə gözəllik və çiçəklərin tez tökülməsi zəriflik, insanın ölümlü olması, taleyi və karmanı asanlıqla qəbul etməsi  ilə müqayisə olunur. Buna görə də sakura Yaponiya mədəniyyətində xüsusi yer tutur, anime, kinematoqrafiyada, məişət əşyalarında, paltarlarda, hər yerdə istifadə olunur.

Sakura müharibə dövründə…

IMG_0209

Hanami

Hanami (花 見 – “çiçəklərin seyri”) çiçəklərin müvəqqəti gözəlliyindən zövq alan yapon ənənəsidir. Hanami dedikdə yaz fəslinin gəlişi ilə ağacların çiçəklənməsinin seyri nəzərdə tutulur. Bu halda çiçək (“hana”) demək olar ki, həmişə albalı (“sakura”) və ya daha az gavalı (“ume”) ağaclarına aid edilir.

Mart ayının sonu və may ayının əvvəllərinədək albalı ağacları Yaponiyanın hər tərəfində çiçəklənir. Hər il Yaponiya Meteorologiya Agentliyi və TV xəbərləri vasitəsilə ictimaiyyətə sakura zensen (桜前線 – albalı çiçəyi cəbhəsi/ sahəsi) barədə məlumat çatdırır. Çiçəkləmə fevral ayının 1-də Okinava adasından başlayır və adətən mart ayının sonunda və ya aprel ayının əvvəlində Kioto və Tokioya çatır. Bir neçə həftə sonra Hokkaydoya çatır, yüksək hündürlüklərdə və şimalda olan ərazilərə doğru davam edir. Yaponlar, bu proqnozlara çox diqqət yetirirlər və çiçəkləmə şənlikləri keçirmək üçün ailə və dostları ilə park, ibadətgah və məbədləri ziyarətə çıxırlar. Hanami festivalları (gecə və gündüz) bir çoxları üçün istirahət etmək və gözəl mənzərədən zövq almaq üçün bir şansdır.

Bəzi hallarda, festivallar üçün çin-yapon termini kimi kan’ō (観桜) istifadə olunur. Gecə vaxtı hanami festivalı yozakura (夜桜) “gecə sakura” adlanır. Ueno Park kimi bir çox yerlərdə müvəqqəti kağız fənərlər yozakura məqsədilə asılır.

Tarixi arayış

Hanami adəti Yaponiyada bir çox əsrlərdir ki vardır. Səkkizinci əsr səlnaməsi Nihon Şoki (日本 書 紀) hanami festivallarının eramızın üçüncü əsrində keçirildiyini qeyd edir. Hanaminin daha qədim forması da umemi (梅 見 – gavalı seyri) adlandırılır. Bu növ hanami daha çox yaşlı nəsil arasında məşhurdur, çünki onlar sakura festivallarından daha sakitdir, sakura festivallarına adətən gənclər qatılır və çox sıx, səs-küylü ola bilər.

Ümumiyyətlə, hanaminin Nara dövründə (710-794) başladığı deyilir. Həmin dövrdə insanlar gavalı ağacının çiçəkləməsinə heyran imişlər, lakin Heyan dövründə (794-1185) albalı çiçəyi daha çox diqqəti cəlb etməyə başladıi və “hanami” “sakura” ilə sinonim oldu. Bundan sonra, həm vaka həm də haikularda “çiçəklər” (花 – hana) “albalı çiçəyi” mənasında işlədilməyə başlandı. Əvvəllər albalı çiçəklərinin seyri yalnız İmperator ailəsi üzvləri ilə məhdudlaşırdısa, tezliklə samuray elitası və Edo dövrünə qədər demək olar ki bütün insanlar üçün açıq oldu. Tokuqava Yoşimunenin iri sahələrdə albalı ağacları əkdirməsi bu prosesi sürətləndirdi.

Chiyoda_Ooku_Hanami

Çiyoda imperial saray ooku`da (hərəm) hanami. Toyohara Çikanobu, 1894. Vikipediya – elektron ensiklopediya.

Tatu

Sakura Yaponiyanın irezumi tatu rəsmlərində üstünlük təşkil edən motividir. Burada albalı çiçəkləri digər ənənəvi – koi, drakon, pələnglər – motivlərlə birgə təsvir olunur.

Sevinc Nur © yapon.az 2018

 

 

Advertisements

2 cavab »

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

w

%s qoşulma