Tokio metrosunda terror

Yaponiyanın məşhur yazıçısı Haruki Murakami`nin “アンダーグラウン” (“Andaquraundo”) (1997-1998) adlı bioqrafik əsəri 1995-ci ildə Tokioda baş verən kütləvi insan tələfatı ilə nəticələnən faciəvi hadisəyə həsr olunub. Yazını belə başlayıram. Lakin baş verən hadisənin tarixi ilə təsadüfi tanışlığım kitabı əldə etməyimə səbəb olub.

地下鉄サリン事件 – Çikatetsu sarin ciken

1995-ci il martın 20-də Tokio şəhərinin metro sistemində fosfororqanik zəhərləyici kimyəvi maddə olan sarin vasitəsilə terror aktı gərçəkləşdirilib. Akt Kasumiqaseki (霞が関, 霞ヶ関 və ya 霞ケ関) və Naqataço (永田町) stansiyaları arasında törədilib. Əvvəlcədən hazırlanmış plana uyğun olaraq həyata keçirilən hücum zamanı 11 ədəd qəzetə dolanan sarin paketi metropoliten ərazisinə atılaraq “zərərli hala gətirilib”.

Kasumiqaseki və Naqataço stansiyaları arasındakı məsafə. Şəkillər Google Earth proqramı sayəsində əldə olunub. Aprel, 2014.
Kasumiqaseki və Naqataço stansiyaları arasındakı məsafə. Şəkillər Google Earth proqramı sayəsində əldə olunub. Aprel, 2014

Bəzi mənbələrə görə, hadisə zamanı 10-12, digərlərinə görə isə, 13-27 nəfərədək insan təlafatı olub. 5000-dən çox (bəzi mənbələrə görə 6300 nəfər) insan müxtəlif dərəcəli zədələr alıb.

Aum Şinrikyo

Tarixə Tokio sarin hücumu kimi düşən terror aktı neodini destruktiv Aum Şinrikyo (オウム真理教 – Ōmuşinrikyō) cərəyanı tərəfindən törədilib.

Aum Şinrikyo – qeyri-ənənəvi dini cərəyandır. Sanskrit dilində aum – “kainat”, yapon dilində şinrikyo – “həqiqət haqqında təlim” mənasını bildirir. İngilis dilinə bu ifadə “supreme truth”, yəni, “ali həqiqət” kimi tərcümə olunur. Cərəyan 2000-ci ildən ərəb, yəhudi, finikiya əlifbasının 1-ci hərfi ilə “Əlif” adlanır. Bu, qeyri-ənənəvi dini cərəyanı yaponiyalı Matsumoto Çizuo (松本 智津夫) (digər adı Asahara Şoko – 麻原 彰晃) 1984-cü ildə təsis edib. Onun tərəfdarları 1995-ci ildə Tokio metrosunda törətdikləri dəhşətli terror hadisəsindən sonra daha da məşhurlaşıblar.

Şoko Asahara. Mənbə: AÖnews.bbc.co.uk
Şoko Asahara. Mənbə: bbc.co.uk

20 mart 1995-ci il

Terror hadisəsinin törədilməsində icraçı və sürücüdən ibarət 5 cütlük iştirak edib. İcraçının əsas vəzifəsi metro vaqonuna daxil olub müəyyən qədər stansiyanı qət etdikdən sonra əlindəki qəzetə dolanmış bağlamanı vaqonun döşəməsinə atmaq və çətirin xüsusi itilənmiş ucluğu ilə vaqondan çıxhaçıxda onu dəlməkdən ibarət olub. Sürücülərin vəzifəsi isə, göstərilmiş stansiya çıxışında icraçı şəxsləri gözləyib, onları hadisə yerindən təhlükəsiz əraziyə aparmaqdan ibarət olub.

Beləliklə də, insanların ölümündə bilvasitə iştirak etməyən sürücülər nəyə getdiklərini, nə etdiklərini bildiklərindən bilavasitə hadisədə günahkar hesab olunublar. Buna görə də məhkəmə prosesində icraçılarla bərabər məsuliyyətə cəlb edilib, eyni səviyyədə mühakimə olunublar.

Mənbə: http://www.animexis.com/
Hadisədən sonra. Mənbə: animexis.com

Sarin nədir?

Sarin – o qədər də letal (letal – latınca “letalis” sözündən olub müəyyən vaxt intervalında hər hansı bir xəstəlik, yaralanma, zədəalma və sairədən ölənlərin nisbətinin statistik göstəricisidir) maddə hesab olunmasa da, bir damlası bəsdir ki, orta yaşlı adamı öldürsün.

Terror hadisəsini törədənlər, yəni, icraçı şəxslərdən hər biri (Yasuo Hayaşi istisna olmaqla) özü ilə 1 litr həcmində sarin paketi – bağlaması götürmüşdü. Yasuo`da isə 3 belə bağlama var idi.

İstintaq və cəza

Baş vermiş hadisə ilə bağlı ilk növbədə şübhəli bilinən Aum Şinrikyo sektasının üzvləri olub. İstintaq prosesi zamanı sektanın Tokiodakı ofisi, Yamanaşidəki laboratoriya və qərargahında kütləvi axtarışlar aparılıb. Nəticədə sarinin hazırlanması üçün çoxlu miqdarda kimyəvi maddələr aşkarlanıb.

1995-ci ilin may ayında genişmiqyaslı axtarışlar nəticəsində böyük həcmdə pul və yataq tulumu ilə Matsumoto Çizuo (2 mart 1955-ci ildə anadan olub) və sektanın digər 10 nəfərədək lideri həbs olunub.

Asahara sektanın metrodakı terror hadisəsində əlaqədar olmadığını iddia etsə də, istintaq prosesi zamanı aumçuların yarısı Aum Şinrikyo`nun Tokiodakı insident, eləcə də, sektanın düşmənləri hesab edilən vəkil və onun ailəsinin, təşkilat üzvlərinin, şəxslərin ölümü də daxil olmaqla bu kimi başqa hadisələrin tördədilməsində məsuliyyət daşıdığını etiraf ediblər. Nəticədə, sektanın 200 nəfər üzvü həbs olunub. Onların bir qismi terror, digərləri isə zorakılıq və təcavüz aktı ilə mühakimə olunublar. Başqa məlumata görə, 188 cinayət üzrə 484 nəfər fəal üzv ittiham olunub. Şoko Asahara 17 ittihamdan 13-ü üzrə təqsirli bilinərək ölüm hökmunə məhkum edilib və 2004-cü ildə asılıb. Terror hadisəsinin təşkilatçılarından biri Makoto Hirata 2012-ci ilin yanvarın 1-də həbs edilib. Təşkilatçılardan Naoko Kikuti də 2012-ci il iyunun 3-də Kanaqava prefekturasının Samiqahara şəhərində tutulub. Həmin il iyunun 15-də isə, sarin hücumunun təşkilatçılarından sonuncusu, 57 yaşlı Katsuya Takahaşi internet kafedə saxlanılıb. Onu həbs etmək üçün kütləvi axtarışlar hələ iyunun 8-dən başlamışdı.

Ümumilikdə, məhkəmə təşkilata (rəhbər və iştirakçı şəxslərə) 12 ölüm hökmü verib.

“Cütlüklər”

Qeyd etdiyim kimi, terror hadisəsinin törədilməsində icraçı və sürücüdən ibarət 5 cütlük iştirak edib. İlk “cütlük” İkuo HayaşiTomomitsu Niimi`dir. Aumçulara qoşulmadan öncə Hayaşi Yaponiyanın Elm və Texnologiya Nazirliyində həkim işləyirdi. Həkimin oğlu Keyo Universitetində oxuyub və daha sonra Keyo xəstəxanasında işləyib. 1990-cu ildə o, Asahara`nın “şəfaverici naziri” kimi fəaliyyət göstərmək üçün işdən ayrılır və aumçulara qoşulur. Sektada Asahara`nın sağ əli hesab olunan Hayaşi Çin təbabətini tətbiq edən xəstəxananın baş həkimi və təşkilatın aşkar lideri idi. Hayaşi həmçinin, “Aum” üzvlərinin bəzilərinin “müalicəsindən” cavabdeh şəxs idi. Bu müalicələr qeyri-qanuni aparılırdı və bu zaman xəstələrə qarşı elektraşok və pentatol natriyadan istifadə olunurdu. Təbii ki, “müalicələr” ölümlə nəticələnirdi.

Terror hadisəsi zamanı o, Tokio metrosunun Şinoçanomizu (新御茶ノ水駅 – Şinoçanomizu eki) stansiyasının Çiyoda (千代田線 – Çoyodasen) xəttində olub. Onun stansiyaya atdığı sarin paketləri sayəsində 2 nəfər həlak olub və 231 nəfər zədələnib.

Hayaşi istintaqa kömək etdiyi üçün ona verilən ölüm hökmü ömürlük həbs cəzası ilə əvəz olunub. Lakin onu metro stansiyası çıxışında gözləyən sürücü Niimi ölüm hökmünə məhkum edilib və asılıb.

Keniçi Hirose və Koiti Kitamura

Hirose orta məktəbi və daha sonra Vaseda Universitetini bitirib. Tətbiqi fizika üzrə ixtisaslaşmışdı. O, təşkilatın “Elm və Texnika üzrə Nazirliyi”nin tərkibində kimya sahəsində baş mütəxəssis idi. Masato Yokoyamo ilə birlikdə avtomatik tapançanın hazırlanması üzrə gizli planın rəhbəri idi.

Terrorun düzgün hərəkət olduğuna inamsız yanaşıb. Çox götür-qoy etməsinə baxmayaraq, martın 20-də Oçanomizu stansiyasında hər 2 sarin paketini partladıb və nəticədə 1 nəfər həlak olub, 358 nəfər müxtəlif dərəcəli zədələr alıb. Ölüm hökmünə məhkum olunub və asılıb.

Hadisə zamanı sürücüsü isə, Kitamura olub.

Toru Toyota və Katsuya Takahaşi

Toyota Tokio Universitetində oxuyub. Tətbiqi fizika üzrə ixtisaslaşan Toyota böyük uğurlara imza atıb. Elit laboratoriyalardan birində namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. O da, sekta daxilində “Elm və Texnika üzrə Nazirliyi”nin nümayəndəsi kimi kimyaçılar briqadasında fəaliyyət göstərib. Uzun müddət “şōrincikenpō” (“şōrin – ryū”) ilə məşğul olub. 7-ci şöbədə gizli kimyəvi maddə sarinin hazırlanmasına cavabdeh şəxs olub.

Sarin paketlərini Nakamequro (中目黒駅 – Nakameguro eki) və Ebisu (恵比寿駅- Ebisu eki) stansiyalarında işlək hala salıb. Nəticədə, 1 nəfər həlak olub, 532 nəfər ciddi xəsarət alıb. Asılmaqla ölüm hökmünə məhkum olunub. Takahaşi isə, 2012-ci ilədək qaçaq olub, hüquq mühafizə orqanlarından gizlənib.

Kiyotaka Tonosaki və Masato Yokoyama

Masato Tokay Universitetinin texniki fakültəsinin tətbiqi fizika bölməsini bitirib. Sektanın “Elm Nazirliyi”nin müavinlərindən biri olub. Avtomatik tapançanın hazırlanması üzrə qrupun rəhbəri idi. Sarin paketlərini Yotsuya (四ツ谷駅 – Yotsuya eki) stansiyasına gedən yolda dəlib. Təqribən 250 nəfər insan müxtəlif dərəcəli xəsarət alıb. Asılaraq ölüm hökmünə məhkum olunub. Sürücü Kiyotaka Tonosaki isə, ömürlük həbs olunub.

Yasuo Hayaşi və Suqimoto Şiqeo

Yasuo Hayaşi Tokioda anadan olub və yuxarıda adını çəkdiyim İkuo ilə qohum olmayıb. Tokioda gecə məktəbini bitirən Yasuo Koqakuin Universitetinə daxil olub. Burada o, süni intellekti öyrənirdi. Buraxılışdan sonra daimi işə düzəlmir və çoxlu səyahət edir. Hindistanda dinlə maraqlanır. Yoqa ilə məşğul olmağa başladığı ilk günlərdə Aum Şinrikyo sektası ilə tanış olur. Sektaya üzv olduqdan sonra evini tərk edir. Sekta daxilində “Elm və Texnika üzrə Nazirlik”də vacib şəxslərdən üçüncüsü idi.

Martın 20-də Ueno (上野駅 – Ueno eki) stansiyasında Kitasencu (北千住駅 – Kitasencu eki) stansiyasından gələn Hibiya (日比谷線 – Hibayesen) xəttindəki qatara minir. Akihabara stansiyasına yaxınlaşanda özü ilə götürdüyü hər 3 sarin paketini yerə ataraq çoxlu sayda dəliklər açır. Nəticədə 8 nəfər həlak olur, 2475 nəfər müxtəlif dərəcəli xəsarət alır. Çoxlu sayda insan ölümünə səbəb olduğu üçün onu “ölüm maşını” adlandırırlar. O və onun sürücüsü ölüm hökmünə məhkum olunaraq asılıblar.

“Mümkünsüz idi”

Terror hadisəsinin 15 illiyi münasibətilə xalqa müraciət edən Yaponiyanın o vaxtkı baş naziri Yukio Hatoyama (鳩山 由紀夫) öz nitqində bildirib ki, heç kəs belə bir terror aktının mümkünlüyünə inanmırdı. Lakin bir çox yaponlar baş nazirin bu fikri ilə razılaşmırlar. İctimaiyyət inanır ki, polis hücumu gözdən qaçırıb. Əksəriyyət hesab edir ki, polisin törədiləcək cinayət barədə öncədən kifayət qədər dəlili olub. Belə ki, özünü aumçuların hədəfi güman edən hüquqşünas Taro Takimoto təqribən faciədən 1 həftə öncə Yaponiyanın Milli Polis Agentliyinin (警察庁けいさつちょう – Keisatsuçyou) rəhbəri Takaci Kunimatsu və prokurora rəsmi məktub göndərmişdi. O, məktubunda göstərmişdi ki, məlum sekta üzvlərinin sarin vasitələsilə kütləvi insan tələfatı törətmək ehtimalı var.

2009-cu ildə də sui-qəsdə məruz qalan Kunimatsu bəyan etmişdi ki, Tokio polisi Aum Şinrikyo üzvlərinin belə bir addım atacağını bilirdi. Çünki daha öncə polis sektanın Yamanaşi prefekturasında yerləşən qərargahında axtarışlar aparmışdı və aumçular bu hadisəyə cavab hərəkatı hazırlayacaqdılar. Lakin polis dəlilin kifayət etmədiyini əsas gətirərək heç bir tədbir görmədi, – Kunimatsu bildirmişdi.

Eynilə, 1994-cü il iyununda Matsumoto şəhərində baş verən və 7 nəfərin ölümü, 144 nəfərin zədələnməsi ilə nəticələnən terror hadisəsinin səbəbləri arasında belə bir variant da var: terroru Asahara`nın işi ilə məşğul olan bəzi hakimlərin həyatına edilən uğursuz sui-qəsd hadisəsi kimi pərdələmək.

“Aum Şinrikyo” barəsində animedən hissə.

Sevinc Nur © yapon.az 2014
2016-cı il martın 22-də yenilenib.
Advertisements

One thought on “Tokio metrosunda terror

  1. Geri izləmə: “Otaku”nun aqibəti

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma